Türk Medeni Kanunu (TMK), Türkiye Cumhuriyeti’nde bireylerin özel yaşamlarını, aile ilişkilerini, malvarlığı haklarını ve miras konularını düzenleyen temel yasadır. Medeni hukuk sistemimizin ana çatısını oluşturan bu kanun, insanların doğumdan ölüme kadar olan tüm özel hukuk ilişkilerini belirler.
Günümüzde yürürlükte olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu kanun, 1926 yılında kabul edilen 743 sayılı eski Medeni Kanun’un yerine geçmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun temel amacı, bireyler arasındaki özel hukuk ilişkilerinde adaleti, eşitliği ve güveni sağlamaktır. Toplumun en küçük birimi olan aileden başlayarak, kişilerin malvarlığı ilişkilerini ve miras paylaşımını düzenler.
Kanunun ruhu, “eşitlik, özgürlük ve dürüstlük” ilkelerine dayanır. Böylece herkesin hukuki güvenlik içinde yaşaması hedeflenir.
Türk Medeni Kanunu beş ana kitaptan oluşur. Her kitap, farklı bir hukuk alanını düzenler:
Kişiler Hukuku (Madde 1–117)
Kişilerin hak ehliyetini, fiil ehliyetini, kişilik haklarını, ad ve yerleşim yeri gibi kavramları düzenler. Gerçek kişiler ve tüzel kişiler arasındaki farklar bu bölümde tanımlanır.
Aile Hukuku (Madde 118–494)
Evlilik, nişanlanma, boşanma, velayet, nafaka, evlilik birliğinin yönetimi ve aile malları gibi konuları içerir.
Bu kısım, toplumsal düzenin temelini oluşturan aile kurumunu koruma amacını taşır.
Miras Hukuku (Madde 495–682)
Bir kişinin ölümü sonrası malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda geçeceğini düzenler. Yasal mirasçılar, vasiyetname, mirasın reddi ve paylaşımı gibi konular bu kitapta yer alır.
Eşya Hukuku (Madde 683–1027)
Taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki mülkiyet ve sınırlı ayni hakları düzenler. Mülkiyet hakkı, rehin, intifa hakkı, tapu sicili gibi kavramlar bu bölümün konusudur.
Yürürlük ve Uygulama Hükümleri
Kanunun ne zaman yürürlüğe girdiğini ve hangi şartlarda uygulanacağını açıklar.
Türk Medeni Kanunu, bireylerin haklarını korumak ve toplumsal dengeyi sağlamak amacıyla bazı evrensel hukuk ilkelerine dayanır. Bu ilkeler arasında şunlar öne çıkar:
Kanun önünde eşitlik ilkesi: Kadın ve erkek hak ve yükümlülüklerde eşittir.
Dürüstlük kuralı: Herkes, haklarını kullanırken dürüstlük ve iyi niyet ilkelerine uymakla yükümlüdür.
Aile birliğinin korunması: Evlilik, çocukların bakımı ve eşlerin yükümlülükleri toplumsal dayanışma esasına dayanır.
Kişilik haklarına saygı: Her bireyin şeref, haysiyet ve özel yaşam hakkı korunur.
Türk Medeni Kanunu, günlük hayatın hemen her alanında karşımıza çıkar. Doğumdan itibaren kimlik kaydı, evlenme işlemleri, mülkiyet devri, miras paylaşımı ve kişilik haklarının korunması gibi konular TMK kapsamında düzenlenmiştir.
Bu yönüyle Türk Medeni Kanunu, vatandaş ile devlet arasındaki ilişkilerde değil, vatandaşlar arasındaki özel ilişkilerde düzenleyici bir rol oynar.
Ayrıca, 2002 yılında yapılan reformlarla birlikte kadın-erkek eşitliği güçlendirilmiş, evlilik birliğinin yönetiminde eşit sorumluluk esas alınmıştır. Bu değişiklikler, Türk hukuk sisteminin çağdaşlaşması ve uluslararası hukukla uyumlu hale gelmesini sağlamıştır.
Günümüzde toplumun değişen yapısı ve dijitalleşme, bazı medeni hukuk konularını da etkilemektedir. Örneğin dijital miras, evlilikte mal rejimi anlaşmaları, evlat edinme süreçleri gibi konular modern hukuk anlayışıyla yeniden yorumlanmaktadır.
Türk Medeni Kanunu, bu değişimlere uyum sağlayabilecek esnek bir yapıya sahiptir ve gerektiğinde yeni düzenlemelerle güncellenmektedir.
Türk Medeni Kanunu (TMK), bireylerin doğumdan ölüme kadar olan yaşamlarında karşılaştıkları özel hukuk ilişkilerini düzenleyen temel yasadır. Aile yapısını koruyan, mülkiyet ilişkilerini güvence altına alan ve kişilik haklarına saygıyı esas alan bu kanun, Türkiye’deki hukuk düzeninin kalbidir.
Toplumda adaletin, eşitliğin ve güvenin sağlanması, herkesin bu kanun hükümlerine uygun davranmasıyla mümkün olur.